‘Zonder waterstof kunnen we de sprong naar minder fossiele energie niet maken’

28.03.22

Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland (NMZH) twijfelt er niet aan dat de Rotterdamse haven de energietransitie serieus neemt. De waterstofpijp van HyTransPort is volgens NMZH onmisbaar voor die transitie. Dat wil niet zeggen dat de milieuorganisatie niet kritisch kijkt naar de aanleg. Alex Ouwehand licht dit toe.

“Het Rotterdamse havengebied is extreem fossiel gedreven. Het bedrijfsleven en Havenbedrijf Rotterdam begrijpen heel goed dat ze af moeten van die afhankelijkheid van fossiele grondstoffen om toonaangevend te kunnen blijven. In die gedachte hoeven we bedrijven niet mee te krijgen. Dat besef is er al.” Alex Ouwehand, directeur Natuur en Milieu Federatie Zuid-Holland (NMZH), twijfelt er niet aan dat de haven de energietransitie serieus neemt.

Eind 2019 stemde de Rotterdamse gemeenteraad in met de herijkte Havenvisie 2030, met daarin de ambitie om in 2030 niet alleen het belangrijkste haven- en industriecomplex te zijn, maar ook koploper in duurzaamheid en efficiëntie. Twee pijlers onder die ambitie: verbeteren van de luchtkwaliteit en de CO2-uitstoot minimaliseren. Waar het Rotterdamse haven- en industrieel complex in 2019 nog goed was voor 18 procent van de Nederlandse CO2-uitstoot, wil het toewerken naar CO2-neutraal richting 2050.

Waterstofpact

“Waterstof hebben we nodig om de sprong naar minder fossiel energieverbruik te maken”, stelt Ouwehand. Bij een goed reductieprogramma voor CO2 horen betekenisvolle stappen. De waterstofleiding van HyTransPort, die in 2024 in de leidingenstraat moet liggen, van de Maasvlakte tot Pernis, is volgens hem zo’n stap.

NMZH neemt, net als Havenbedrijf Rotterdam en Gasunie, deel aan de Waterstofcoalitie. Dit is een initiatief van 39 netbeheerders, industriepartijen, energiebedrijven, overheden, natuur- en milieuorganisaties en wetenschappers. Deze coalitie presenteerde in voorjaar 2021 het Waterstofpact. Het is een oproep om in het regeerakkoord een budget van 2,5 miljard euro te reserveren om te investeren in infrastructuur voor waterstof, zodat een basisnetwerk in Nederland in 2025 klaar is.

Alex Ouwehand - Natuur en Milieufederatie Zuid-Holland

De waterstofpijp is onmisbaar, maar NMZH blijft wel kritisch kijken, aldus Alex Ouwehand.

Kritisch kijken

Ouwehand benadrukt dat waterstof niet de enige oplossing is. “Ook wind- en zonne-energie en andere duurzame energiebronnen zijn nodig. En er zal vooral mínder energie gebruikt moeten gaan worden. Maar groene waterstof is beslist een van de belangrijkste energiedragers van de toekomst. Voor de industrie – als brandstof en grondstof – en voor zwaar transport. En om energie op te slaan. Voor verwarming van woningen, particulier transport en kleinschalige distributie ligt elektrificatie meer voor de hand. Stroom kan genoeg vermogen leveren voor huizen en auto’s.”

Groene waterstof is gemaakt met duurzame wind- of zonne-energie. Bij de productie van groene waterstof komt geen CO2 vrij. De meeste waterstof die nu in Nederland gebruikt wordt, is grijze waterstof, gemaakt uit aardgas. Daarbij komt wel CO2 vrij. Als die CO2 wordt opgeslagen, heet de waterstof blauw.

Dat de NMZH voorstander is van de aanleg van een netwerk van waterstofleidingen, en dus ook van de 32 kilometer lange pijp van HyTransPort, wil niet zeggen dat de organisatie niet kritisch kijkt naar de aanleg en het beheer ervan. Waar let NMZH op? Ouwehand: “We willen dat de aanleg zorgvuldig gebeurt. We vragen om circulariteit. En we hameren erop dat de regie over het waterstofnet niet verhandelbaar wordt.”

Natuur in de haven

Het Rotterdamse havengebied ligt tegen gevoelige Natura 2000-gebieden aan. “Behalve dat natuur en haven náást elkaar liggen, kunnen ze ook integreren. Er zijn veel kansen om ín het havengebied natuur te realiseren. Dat gebeurt al. Dat zie je aan de zeehonden, aan de vogelkolonies, de natuur rond Rozenburg”, zegt Ouwehand.

“De impact van het haven- en industriegebied is groter dan de vierkante kilometers waar het op ligt. Bij Tata Steel zie je wat er gebeurt als een groot industrieel complex niet zorgvuldig omgaat met zijn omgeving. Dan gaat het vertrouwen verloren. De haven en de industrie hebben belang bij robuuste natuur in het gebied en bij een zorgvuldige omgang met die natuur en de omgeving. Het geeft ze een ‘licence tot produce’, maatschappelijke welwillendheid. Het goede nieuws is dat het havenbedrijf en veel van de bedrijven in het haven- en industriecomplex op die manier in de wedstrijd zitten. Zij zijn zich bewust van hun verantwoordelijkheid voor de gezondheid van de mensen in deze dichtbevolkte regio en voor de natuur.”

Bochtje

NMZH let erop dat de natuur in het gebied ontzien wordt bij de bouw van waterstoffabrieken en waterstofinfrastructuur. “Elektriciteit van windmolenparken op zee, nodig voor de productie van groene waterstof, komt aan land op de Maasvlakte. Het is belangrijk dat dit op één punt gebeurt. Centrale aanlanding verstoort de natuur minder dan aanlanding op meer plaatsen en het zorgt voor minder energieverlies”, zegt Ouwehand. “Waar de pijpleiding natuur of groene zones doorsnijdt, bepleiten wij een bochtje. Of een andere creatieve oplossing waardoor de natuurwaarde van de haven per saldo gelijk blijft of erop vooruit gaat. Er is eerder een kolonie kleine mantelmeeuwen succesvol verhuisd. Dat kan opnieuw.”

‘Er is eerder een kolonie kleine mantelmeeuwen verhuisd. Dat kan opnieuw.’

Iconisch project

Aanleg van de pijpleiding kan wat NMZH betreft alleen circulair. Dat wil zeggen: met materiaal dat herbruikbaar is en met aannemers die emissievrije werktuigen gebruiken, dus bijvoorbeeld elektrische machines in plaats van werktuigen op diesel. “De wetgeving is op dat punt nog niet zo ver. Maar het is nogal makkelijk om te zeggen ‘Ik hou me aan de wet, dus ik hoef me verder niet in te spannen’. Iedereen heeft belang bij minder uitstoot van CO2 en stikstof. Helemaal zero-emissie werken – zonder uitstoot -, vergt grote investeringen van aannemers. Als overheid kun je ‘launching customer’ zijn, de eerste afnemer, die zo’n investeringsopgave vlot trekt. Wel keiharde eisen stellen in de aanbesteding, maar daar ook een compensatie tegenoverstellen. De aanleg van deze pijpleiding wordt een iconisch project. Gebruik dat om ervaring op te doen met circulaire aanleg.”

Baas van de pijp

Naast zorgvuldig omgaan met de omgeving en circulair aanleggen, is NMZH alert op een derde punt: de regie over de pijpleiding. Ouwehand: “Het gaat niet alleen om een goed gebruik van de waterstof die er doorheen gaat stromen. Het vraagstuk hoe je grijze, blauwe en groene waterstof uit elkaar houdt. Bewaken dat waterstof efficiënt benut wordt, dus op plekken waar elektrificatie niet kan. Dat is allemaal belangrijk. Maar belangrijker nog is de vraag: ‘Wie is de baas van de pijpleiding?’. Het eigenaarschap van de leidingenstraat waarin de waterstofleiding komt, is van gigantisch strategisch belang. Havenbedrijf Rotterdam geeft de grond voor de pijpleiding uit. De aanleg van de pijp is een publiek-privaat project. Wij pleiten ervoor dat de grond en de pijp eigendom blijven van het havenbedrijf en dat ze niet verhandelbaar worden. Als deze infrastructuur in handen komt van particuliere bedrijven of buitenlandse overheden, kan dat de continuïteit van de waterstofvoorziening in gevaar brengen en een strategisch nadeel opleveren voor de Rotterdamse haven. Het private en publieke belang moet goed gescheiden blijven. Gelukkig begint de Tweede Kamer ook oog te krijgen voor dit soort constructies.”

Goede naam

NMZH biedt als belangenbehartiger van natuur en milieu ‘meedenkkracht’, brengt maatschappelijk draagvlak mee, onder meer via de aangesloten organisaties, en haar goede naam kan bedrijven helpen een investering rond te krijgen.

Alex Ouwehand - NMZH over HyTransPort

Om met dat laatste te beginnen: “Regelmatig schrijven we voor bedrijven een ‘letter of support’, een brief waarin de NMZH zich voor een groene investering van een bedrijf uitspreekt. Er zijn financieringsregelingen voor bedrijven die willen verduurzamen. Voor sommige van die regelingen is de mening van een onafhankelijke NGO belangrijk. Wij kijken naar de verduurzamingsplannen van bedrijven en vinden daar wat van. Als onze mening over een duurzaam investeringsplan positief is, helpt dat zo’n bedrijf financiering te krijgen. Zo helpen we verduurzaming vooruit.”

In zo’n proces schuilt al meedenk- en verbindingskracht. Datzelfde geldt voor de overleggen waarin NMZH aanschuift of bijvoorbeeld vanuit de Waterstofcoalitie. “Het is goed om met meer partijen tegelijk erop te hameren dat bepaalde regels of infrastructuur er snel moeten komen.” NMZH neemt ook eigen initiatieven. Zo vergeleek het in 2020 samen met onderzoeksbureau CE Delft de duurzaamheid van vijftien internationale zeehavens en de Nederlandse zeehavens  Daaruit bleek dat er weliswaar veel plannen liggen die op realisatie wachten, maar dat de realisatie van de afgesproken CO2-reductie nog achterblijft. De komende jaren zullen er nog flinke stappen gezet moeten worden om de doelen voor 2030 te kunnen halen.

‘Je kunt niet vroeg genoeg beginnen met communiceren’

Tip voor draagvlak

Als het om maatschappelijk draagvlak gaat heeft Ouwehand een tip: je kunt niet vroeg genoeg beginnen met communiceren. “Het is simpelweg belangrijk om transparant te zijn en goede informatie te geven, zodat de omgeving van de haven zich kan verplaatsen in de opgave waar bedrijven en de overheid voor staan. Maar het is ook handig om weerstand bij de verdere ontwikkeling en realisatie te voorkomen. Niemand is tegen schone energie, maar bij een windmolen in de directe omgeving van de eigen woning gaan de hakken in het zand. Dat komt jammer genoeg te vaak door slechte communicatie en het organiseren van onvoldoende betrokkenheid. Als je in een vroeg stadium uitleg geeft over het nut en de noodzaak en de omgeving beter laat meedenken, is er nog ruimte om te luisteren naar ideeën en bezwaren en daar iets mee te doen. Je zult nooit iedereen overtuigen, maar dan is het draagvlak wel veel groter”, zegt Ouwehand.

“Zo zal het draagvlak van inwoners van Rozenburg, Pernis of Oostvoorne voor de waterstofpijp van HyTransPort ook groter zijn als ze weten wat er op het spel staat. Zonder deze leiding kunnen we de overstap naar groene waterstof niet maken en die is onmisbaar om de klimaatdoelen te halen en de CO2-uitstoot in het haven- en industriegebied van Rotterdam te verminderen tot het afgesproken doel: klimaatneutraliteit in 2050.”

Terug naar nieuwsoverzicht